Maartje van Meer

zelfstandig architect
MvM architect

in gesprek met

Sander Nelissen

architect-directeur
WDJArchitecten

Maartje van Meer

zelfstandig architect
MvM architect

in gesprek met

Sander Nelissen

architect-directeur
WDJArchitecten

In bredere context en samenhang denken en doen

Hoe ziet de bouwwereld eruit in 2050?

Dat is moeilijk in te schatten, dat is nog ver weg. Je ziet bij nieuwbouw in de binnenstedelijke gebieden dat er veel sneller wordt gebouwd dan een aantal jaren geleden. De productiesnelheid is toegenomen en de logistiek is efficiënter. Er is veel aandacht voor circulair en biobased bouwen, maar men is daarin nog zoekende. In 2050 zullen er veel vorderingen zijn gemaakt. De aandacht zal dan ook meer op het collectief liggen, waardoor we meer samenwerken in een bredere context. Ook zal het eigendom en bezit er anders uitzien, denk hierbij aan de deeleconomie en het gezamenlijk opwekken en gebruiken van groene energie. Ook zullen er meer werkzaamheden door robots worden gedaan, aangestuurd via bijvoorbeeld een vorm van BIM. Vraagstukken met betrekking tot bestaand vastgoed zullen er ook dan zijn, die zijn van alle tijden.

Wat voor rol speelt het bestaande vastgoed daarin?

Een heel belangrijke rol, want op een gegeven moment is de ruimte om te bouwen gewoon op. Daarbij worden oude gebouwen over het algemeen als waardevol beschouwd en worden het behoud en gebruik ervan als meerwaarde gezien voor de leefomgeving. (Nieuw) bouwen zal ook steeds duurder worden door schaarste aan grondstoffen en bouwmaterialen. Dan geldt dat alles wat er al staat niet meer hoeft te worden gebouwd en daarmee lagere investeringen vraagt. Het is circulair en levert geen extra CO2-uitstoot op. Hier wordt nog niet altijd bij stilgestaan.

Door binnenstedelijk slim om te gaan met bestaande bebouwing en de openbare ruimte, kunnen meer groene buitengebieden behouden blijven. Dat is belangrijk voor de biodiversiteit en het klimaat.

Bestaand vastgoed behouden speelt dus een belangrijke rol op verschillende vlakken: de kwaliteit van leven, waardebehoud, waardcreatie en duurzaamheid.

"Door zoveel mogelijk van het gebouw uit te gaan, adaptief te werken en grove ingrepen zoveel mogelijk proberen te vermijden, ben je automatisch al heel circulair, en dus duurzaam, bezig"

Wat moeten we morgen anders doen?

Bestaand vastgoed moet serieuzer worden genomen. Nu wordt nog te vaak snel ‘gescoord’ met nieuw. Werken met bestaande gebouwen is complexer en ‘nieuw’ wordt makkelijker omarmd, maar er zijn genoeg voorbeelden van geslaagde ontwikkelingen in de bestaande gebouwenvoorraad die een bijdrage leveren aan een prettigere leefomgeving en positief uitpakken voor het budget.

Wat doe je met al die leegstaande panden die een nieuwe functie moeten krijgen als er straks niet meer genoeg ruimte is om te bouwen? De druk op de openbare ruimte neemt toe en daarom moeten we de collectieve spaarzame ruimte goed met elkaar overdenken.

We zullen meer samen moeten werken, dat vergt inspanning van grotere groepen mensen. Door meer in een bredere context en samenhang te denken, dan alleen objectgericht te verduurzamen, krijgen we ook meer voor elkaar.

Verder zouden we alles in het werk moeten zetten om de woningmarkt in de stad betaalbaar te houden. En ervoor te zorgen dat er bij het voldoen aan de vraag om meer woningen vooral ook voldoende kwalitatief goede buitenruimte overblijft ín de steden.

Ruim 20 jaar hebben wij als bureau ervaring in herbestemming- en transformatieprojecten. Wij denken minder vanuit gebouwde oplossingen, maar beginnen juist bij de geschiedenis, om die een rol te laten spelen bij herbestemming en transformatie. Onze ervaring is dat dit over het algemeen betere projecten oplevert. Vooronderzoek is daarbij een belangrijk element. Neem de tijd om de verschillende waardes van een plek en gebouw in kaart brengen. Gebruik deze informatie en de aanwezige kwaliteiten en ontwikkel door op basis daarvan. Zet het gebouw zelf maximaal in, in plaats van te kijken door een nieuwbouwbril, wat nu (nog) al te vaak gebeurt. Er is behoefte aan snelheid, maar meer tijd in het vooronderzoek en ontwerp levert eigenlijk altijd een beter plan op, een soepeler proces en is ook gunstiger voor het budget.

Door zoveel mogelijk van het gebouw uit te gaan, adaptief te werken en grove ingrepen zoveel mogelijk proberen te vermijden ben je automatisch al heel circulair – en dus duurzaam - bezig. Verder moet er nadrukkelijker gekeken worden naar welke functie of programma goed past bij het bestaande gebouw in plaats van een programma ten koste van alles in het gebouw proberen te krijgen. Je zoekt als het ware de ideale match: de nieuwe invulling sluit logischerwijs aan op de bestaande context zonder te veel aanpassingen. We zouden moeten kijken hoe we dit beter meetbaar kunnen maken, om zo de drempel voor werken in de bestaande gebouwenvoorraad weg te kunnen nemen.

Welke rol heeft WDJArchitecten daarin en wat kan NRP betekenen?

Wij zijn gespecialiseerd in het werken met bestaande gebouwen. Ook de bijzondere gebouwen met monumentenstatus. Dat vraagt een andere werkwijze dan bij nieuwbouwprojecten. Opgaven worden complexer, dus wij kunnen dit als architecten niet alleen. De opgaven moeten integraal met verschillende partijen worden aangevlogen.

Binnenstedelijk werken met bestaande gebouwen en de spaarzame plekken goed benutten, vergt een collectieve aanpak en veel creativiteit om tot een duurzame invulling te komen. Om dit te kunnen bewerkstelligen is hierbij een belangrijke rol weggelegd voor architecten. De kennis en creativiteit van architecten is nodig om slim te kunnen ontwerpen en om tot de beste (technische) oplossingen te komen en zo meerwaarde te creëren. Een goede plattegrond ontwerpen is bijvoorbeeld ontzettend belangrijk voor het goed kunnen functioneren van de gebruikers. Het besparen van 2m2 per woning door een goed in elkaar zittende plattegrond te ontwerpen is spaarzaam met de ruimte en materialen omgaan, maar ook heel waardevol voor je opdrachtgever.

Er is op dit moment ook baat bij snelheid vanuit de vraag uit de markt, zoals bijvoorbeeld het tekort aan woningen. Er is bij de bestaande bouw, bijvoorbeeld bij het verduurzamen van de woningbouw, in de ontwikkeling van seriematig of in bouwmethodiek nog winst te behalen. Het gevaar van ‘de eenheidsworst’ moet hier wel in de gaten worden gehouden. Diversiteit en (historische) gelaagdheid in de omgeving worden over het algemeen hoog gewaardeerd. Daar ligt ook een rol voor de architect. Deze moet de diversiteit en kwaliteit waarborgen en het grotere geheel niet uit het oog verliezen.

Individueel kunnen we het grote vraagstuk van verduurzamen en de klimaatproblematiek in de bestaande gebouwen voorraad niet oplossen. NRP is een waardevol netwerk waar men van elkaars expertise kan leren en gebruik maken. De krachten kunnen worden gebundeld om samen iets te bewerkstelligen en bij te dragen aan de problematiek die speelt. NRP kan hierbij ook een informatieverspreider zijn en nieuwe ontwikkelingen onder het brede publiek onder de aandacht brengen.

De rode draad van Maartje van Meer (MvM Architect) is het werken met bestaande gebouwen en complexen in verschillende contexten. De projecten variëren van groot tot klein en hebben verschillende functies. Bestaande gebouwen toekomstbestendig maken vindt zij een uitdagend proces, waarbij voor haar de aanwezige historische gelaagdheid de extra dimensie vormt.

Lees ook

Een uitgave van NRP Academie